Wydarzenia wywołały niespodziewane ataki na manifestacje robotnicze, domagające się godziwych warunków pracy i poprawy bytu. 21 czerwca, po ostrzelaniu pokojowej manifestacji liczącej ok. 70 tys. ludzi, rozpoczęły się regularne walki na ulicach. Robotnicy wznosili barykady ze wszystkiego co było pod ręką – mebli, desek, beczek, bel bawełny czy obalonych słupów ulicznych. Walki toczyły się na ulicach, w sklepach, magazynach i na podwórkach. Atakowano ze strychów, dachów, piwnic. Zginęły setki łodzian a tysiące zostało rannych. Wśród nich wiele kobiet, dzieci i starców.
- Cele rewolucjonistów były dwojakiego rodzaju: społeczne i patriotyczne. Robotnicy doświadczeni ciężkimi warunkami pracy w łódzkich fabrykach dążyli przede wszystkim do poprawy swojej sytuacji codziennej i warunków w pracy. Jednak wśród ich postulatów były również hasła związane z rodzącą się potrzebą wolności. Był to zatem nie tylko zryw społeczny, ale także wystąpienie o charakterze niepodległościowym i zawsze należy patrzeć na te wydarzenia równolegle z tych dwóch perspektyw – powiedział dr Sebastian Adamkiewicz z Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi.
Powstanie tragicznie dotknęło tysiące łódzkich rodzin, a tocząca się jeszcze przez kilka lat rewolucja pochłonęła dalsze ofiary. Jednak jej skutkiem była integracja i wzmocnienie ruchu robotniczego w Łodzi - zaczęły odbywać się tajne spotkania i posiedzenia świetlicowe. Uruchomiono kursy dokształcające dla robotników, wypożyczalnie książek, a nawet – na fali protestów młodzieży łódzkiej - męskie gimnazjum z wykładowym językiem polskim.
Dziś wciąż wiele środowisk odnosi się do społecznych i wolnościowych ideałów bojowników z 1905 r. Wielu widzi w nich zaczątki społecznych reform i zmian obyczajowych, które nastąpiły w XX wieku. Wówczas po raz pierwszy pracownicy upomnieli się o lepszy los, rozpoczęli zrzeszanie się w związkach i odpowiednikach dzisiejszych inicjatyw zawodowych.
- W tym roku odbył się przemarsz z elementami rekonstrukcji historycznej oraz spektakl "Rewolucja 1905" Teatru Chorea, współpracującej z wieloma środowiskami, także uczniami i studentami, zainteresowanymi historią Łodzi. Wydaliśmy też płytę z pieśniami rewolucyjnymi – powiedziała Katarzyna Gauza z Krytyki Politycznej. Łódzki klub KP w szczególności zajmuje się badaniem i upowszechnianiem wiedzy o Rewolucji 1905 r. w Łodzi.
Kwiaty spoczęły pod słynnym Pomnikiem Czynu Rewolucyjnego w parku na Zdrowiu, a także w nowym miejscu pamięci, zwanym Wzgórzem Niepodległości. Pomnik-wzniesienie zrealizowany został również w parku na Zdrowiu - w miejscu dawnej rosyjskiej strzelnicy wojskowej, będącej przed ponad stu laty miejscem straceń rewolucjonistów.
fot: Sebastian Szwajkowski "Radio Łódź".
